แมงมุม-เทคนิคโยงสัญลักษณ์

Spider1.png

SPIDER: Pete Pattavina via Getty Images

สัปดาห์ก่อนมีผู้หญิงเดินปรี่เข้ามาในวงที่เรากำลังยืนคุยกันอยู่ เธอถามพวกเราว่า “วันนี้มีแมงมุมในหมวกของฉัน ซึ่งมันแปลกมาก แมงมุมตามแนวจิตวิทยายุงเกียน แปลว่าอะไร?” เราตอบเป็นคนแรก “มันก็ขึ้นอยู่กับว่า คุณรู้สึกกับแมงมุมอย่างไร เพราะแต่ละสัญลักษณ์ก็มีความหมายต่างกันไปในแต่ละคน” อาจารย์จิตวิเคราะห์ตอบ “หาความเชื่อมโยง (Association)” อาจารย์ Mythology ตอบ “Arachne (อารักนี่) ” เราตอบอีกครั้ง “Shelob แมงมุมในเรื่อง Lord of the Rings และอื่นๆ” นั่นสิ แล้วแมงมุมแปลว่าอะไร? เราจะอธิบายคร่าวๆ ถึงเทคนิคในการหาความเชื่อมโยง และชี้ให้เห็นถึงความแตกต่างของจิตวิทยาที่เน้นการปรับ/แก้ไขพฤติกรรม กับจิตวิเคราะห์ และต่อให้คุณไม่อินกับสัญลักษณ์แมงมุม ลองอ่านเนื้อหาในโพสท์นี้แล้วแทนค่าด้วยสัญลักษณ์อื่นที่คุณอินดู

เราไม่ได้พูดแค่เรื่องสัญลักษณ์ในความฝัน แต่กำลังพูดถึงสัญลักษณ์ที่แต่ละคนพบ ไม่ว่าจะหลับหรือตื่น แล้วมีความรู้สึกบางอย่างต่อมัน รู้สึกมากพอให้ครุ่นคิด ต้องเสิร์ชข้อมูลหา หรือเดินมาถาม มันต้องมีบางอย่างสะกิดใจ จริงไหม? แต่อย่างที่เราได้ตอบไปว่า สัญลักษณ์เดียวกันอาจมีความหมายต่างในแต่ละคน ประสบการณ์ชีวิตเป็นปัจจัยสำคัญปัจจัยหนึ่งที่ทำให้เป็นเช่นนั้น คราวนี้การหาความเชื่อมโยงทำอย่างไร? เอาแบบง่ายๆ ก็ นึกถึงแมงมุมตัวนั้น แล้วมีความคิด ความรู้สึก ความทรงจำ จินตนาการ ภาพ เสียง อะไรก็ตามแต่ที่แว่บเข้ามาในห้วงคำนึง ให้พูดออกมา/เขียนออกมา/วาดออกมา/จะเต้นหรือทำท่าทางก็ได้ จะอยู่คนเดียว หรือจะพูดกับคนสนิทใจก็ตามสะดวก มันนำคุณไปสู่อะไรบ้าง? ก็ไหลไปตามพลังงานทางจิตใจชั่วขณะนั้น มันย่อมมีอะไรฟุ้งๆ ขึ้นมาให้ขบคิดต่อ น่าสนุกดีไม่ใช่เหรอ?

หากว่าสัญลักษณ์นั้น นำมาซึ่งความรู้สึกแย่มากๆ เช่น เศร้า กลัว โกรธ มันย่อมมีปมอะไรอยู่ข้างใน หากคุณกลัวแมงมุมมาก เห็นแล้วนอนไม่หลับไปหลายวัน ไปพบจิตแพทย์ หมออาจพูดคุย ประเมิน แนะนำ อาจจ่ายยานอนหลับอ่อนๆ ถ้าจำเป็น เพื่อช่วยให้คุณได้นอน สุขภาพจะได้ไม่ทรุด หากคุณไปพบนักจิตบำบัดสายที่เน้นการปรับพฤติกรรม ก็จะมีเทคนิค (วิธีการแตกต่างไปตามสายย่อย) ที่จะช่วยให้คุณสามารถใช้ชีวิตอยู่ในโลกที่มีแมงมุม สามารถทำสิ่งที่แต่ก่อนไม่กล้า เช่น อยู่ใกล้แมงมุมได้ ลดความกลัวลง ไม่สติแตก

Spider2.png

Tiburonstudios via Getty Images

หากเคยมีประสบการณ์เลวร้ายเกี่ยวกับแมงมุมตรงๆ จำได้ ดูจะมีโอกาสปรับพฤติกรรมง่ายหน่อย เช่น ตอนเด็กโดนแมงมุมตัวใหญ่วิ่งเข้าเสื้อ เพื่อนเอาไม้กวาดตี ซากแมงมุมแผละติดแนบเนื้อ สยองกึ๋ย กลัวแมงมุมที่สุดนับแต่นั้น มันน่ารังเกียจมาก เป็นความรู้สึกแย่ที่ได้รับตรงๆ ทางกาย แต่ไม่ใช่ความปวดร้าวจนแทบคลั่ง แต่หากไม่รู้ด้วยซ้ำว่าทำไมกลัว จิตวิเคราะห์ ขยายตรงนี้ได้ โดยหาความเชื่อมโยงกับจิตใจส่วนลึก เน้นที่จิตไร้สำนึกส่วนบุคคล อันเกี่ยวกับประสบการณ์ในชีวิตทั้งหมด ซึ่งจำไม่ได้ การสื่อสารผ่านความฝัน สัญลักษณ์ในจินตนาการ ที่มันสื่อมาจากจิตใจ จะค่อยๆ คลี่คลายออกมาว่า แมงมุมของคุณมีความหมายอย่างไรกันแน่ เราอาจไม่ได้กลัวแมงมุม แต่กลัวเพราะมันเป็น “ตัวแทน” ของบางสิ่ง ยกตัวอย่าง พอเห็นแมงมุม..สติแตก..คืนนั้นฝันถึงช่วงชีวิตสมัยเด็ก มันดูไม่เกี่ยวข้องกันเลย เพราะฝันไม่ได้บอกมาตรงๆ ต้องใช้เวลาในการวิเคราะห์หลายๆ ความฝันอย่างต่อเนื่อง พอคุยกันไปๆ มาๆ พบว่า บางส่วนของฝันทำให้นึกถึงบางอย่าง แล้วมาถึงจุดที่นึกได้ว่า วัยเด็กในฝันเป็นช่วงที่แม่จากไป ระลึกได้ว่า วันที่แม่ตาย เจอแมงมุมตัวใหญ่ เป็นความเจ็บปวดทางใจ เกิดการถ่ายโอนความรู้สึกไม่ดีไปใส่แมงมุม ทั้งเสียใจที่แม่ตาย ทั้งกลัว/โกรธ/เกลียดความตาย หรือแมงมุมจะคือมัจจุราช? จึงเกลียดแมงมุมมากอย่างไร้เหตุผล สติแตกทุกครั้งที่เห็น แมงมุมจึงกลายเป็น “ตัวกระตุ้น” อารมณ์ท่วมท้น นี่คือแมงมุมในระดับจิตไร้สำนึกส่วนบุคคล กรณีเช่นนี้ การปรับในระดับพฤติกรรมอาจช่วยให้รับมือกับ panic attack ได้ ยานอนหลับก็ช่วยให้ได้นอน มีแรงไปทำงาน แต่ไม่ได้แก้ปัญหาที่ราก การเข้าใจจะช่วยได้มาก แต่อย่าคาดหวังสูง ความเจ็บปวดมันกลายเป็นประวัติศาสตร์ชีวิตของเราไปแล้ว ลบออกไปไม่ได้ แต่หาวิธีรับมือได้ ถ้าคุณคิดว่ารู้ ว่าทำไมกลัวสิ่งนั้นสิ่งนี้ เป็นการตระหนักรู้ในระดับจิตสำนึก ถ้าคิดว่ารู้เหตุแห่งปัญหาทางพฤติกรรมของตัวเอง อย่าเพิ่งแน่ใจว่ามันไม่มีรากปมในระดับลึกกว่าให้สาวต่อ

Spider3.png

หากไม่เกี่ยวข้องกับประสบการณ์ตรงแบบ 2 ตัวอย่างข้างบน แต่เป็นแมงมุมในความหมายสากล เช่น ฝันถึงแมงมุมที่คล้ายในตำนาน เนื้อหาในตำนานอาจช่วยกระตุ้นและเพิ่มความเข้าใจได้ เช่น Arachne ในตำนานกรีก  หรือลองมาดูแมงมุมตามธรรมชาติ พฤติกรรมเด่นที่แมงมุมทำ ได้แก่ การชักใยวางกับดัก สูบเหยื่อจนแห้งตาย เป็นต้น ลองมาดูตัวอย่าง คนที่กลัวแมงมุมกำลังมีชีวิตแต่งงานที่ไม่มีความสุข แต่ไปไหนไม่ได้ ต้องทนเท่านั้น อาจพัฒนาความกลัวแมงมุมจนผิดปกติขึ้นมา พยายามจะให้เหตุผลว่าเคยเจอแมงมุมตัวใหญ่ แต่ที่จริงแล้วเป็นตัวเองที่รู้สึกว่าเป็นเหยื่อติดกับ ถูกคู่สมรสหลอก ถูกสูบเงิน สูบชีวิตอยู่ก็เป็นได้ ดังนั้นที่กล่าวไปตั้งแต่ต้นว่า แมงมุมมีหลายความหมาย อาจไม่เหมือนกันในแต่ละคน และไม่ได้มีแต่ความหมายด้านมืด สไปเดอร์แมนก็มี เป็นคุณเองที่ต้องหาความเชื่อมโยง บางครั้งเราคิดว่าเรารู้ ว่าเหตุแห่งปัญหาคืออะไร แต่ตราบใดที่ความรู้สึกเลวร้ายยังคงอยู่และรุนแรง มันมักจะมีอะไรยิ่งกว่าซ่อนอยู่ภายใน และจะนำเสนอผ่านความฝัน จินตนาการ ผ่านสิ่งต่างๆ รอบๆ ตัว ที่กระตุ้นความรู้สึก และอาจจะดูเหมือนว่า มันไม่เกี่ยวข้องกันเลย อย่างไรก็ดี ต่อให้สาวลงไปเจอตอแล้วก็ยังต้องหาวิธีรับมือ จิตวิทยาและเทคนิคบำบัดมีหลากหลาย ไม่มียาเดียวรักษาทุกโรค บางครั้งอาจต้องผสมผสาน บางครั้งก็ต้องหาแนวที่ถูกจริตกับคุณ แล้วแมงมุมของคุณแปลว่าอะไร? ลองไปหาความเชื่อมโยงดู และถ้าอยากบอก แวะมาตอบในคอมเมนท์เผื่อแผ่คนอื่นต่อไป

 

Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 Unported License.

2 comments

  1. รู้สึกดีกับแมงมุมค่ะ อาจเพราะเคยอ่านหนังสือแมงมุมเพื่อนรัก…และตอนคุณพ่อเสีย เวลาเราคิดถึงท่านก็จะเห็นแมงมุมออกมา คงเป็นความเชื่อมโยงที่ดี

    Like

    1. พี่มีเขียนด้านบวกของแมงมุม ในโพสท์ Spirited Away, และในหนังสือที่กำลังจะออกมา ‘เข้าใจจิบลิ’
      ขอบคุณสำหรับความคิดเห็น

      Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s