วิเคราะห์ BLEACH เทพมรณะ (edited เรื่องบังไค)

Ichi1

ภาพจาก www.hdwallpapersinn.com
Note:
1. วิเคราะห์โดยอ้างอิงตามหลัก Analytical Psychology ศัพท์เทคนิคเยอะ อาจจะย่อยยากนิดนึง
2. ถ้าจะก๊อป ช่วยให้เครดิตด้วยนะจ๊ะ

นอกจาก Full Metal Alchemist แล้ว BLEACH เป็น J-anime อีกเรื่องที่เราชอบมาก คิดว่า Tite Kubo น่าจะศึกษาจิตวิทยา และปรัชญามาค่อนข้างเยอะ เพราะออกแบบ characters การ์ตูนได้อย่างลึกซึ้ง การผูกเรื่องมีที่มาที่ไป วางโครงได้ดีทำให้เขียนต่อไปได้หลายต่อหลายภาค

ความเป็นฮีโร่ของอิจิโกะ
คาร์แรกเตอร์ของ อิจิโกะ นั้นก็เป็น profile ของฮีโร่ที่จะเห็นได้ทั่วไป ไม่ว่าจะในหนัง หรือแม้แต่ในมหากาพย์ ตำนาน กล่าวคือ
1. wounded hero มีปม/แผลในใจ ที่ไม่มีวันจะรักษาได้ จากการที่แม่ปกป้องเขาแล้วตายด้วยฝีมือ hollow เป็นเพราะเขาที่ดึงปีศาจเข้ามา ทำให้แม่ต้องตาย เขาช่วยแม่ไม่ได้ เป็นแผลที่รักษาไม่หาย ดังนั้นเขาจึงต้องปกป้องทุกๆ คน เขายอมให้ใครตายอีกไม่ได้ เขาไม่สามารถยอมรับความเจ็บปวดจากการสูญเสียได้อีก และเขาต้องการ second chance ที่จะแก้ไข เขาจึงทำทุกทางเพื่อช่วยชีวิต รุเคีย, โอริฮิเมะ ฯลฯ ลองสังเกตดู พระเอกในตำนาน หรือในหนังฮอลลีวูด หลายคนมักจะเสียครอบครัวไป เสียคนรักไป ถูกเข้าใจผิดแรงๆ ถูกหลอกถูกโกง มันคือความเจ็บปวด การสูญเสีย ที่กระตุ้นมนุษย์ ถ้าถูกกระตุ้นแล้วทำดี ก็เป็นตัวเอก ถ้าทำชั่วก็เป็นตัวร้าย ตัวอย่างจากหนังฮอลลีวูด เช่น Batman vs อัยการ Harvey Dent ที่กลายเป็น Two-Face (The Dark Knight, 2008)

2. มีลักษณะพิเศษหรือความสามารถพิเศษเหนือคนทั่วไป กรณีอิจิโกะ เขาเป็นครึ่งมนุษย์ ครึ่งยมทูต (ซึ่งก็จัดว่าเป็นเทพชนิดหนึ่ง) จึงมีพลังพิเศษและเชื่อมต่อกับโลกวิญญาณได้ profile คล้ายๆ ในตำนานกรีก อย่างเช่น เพอเซียส (Perseus) คนที่ฆ่าเมดูซ่า เป็นลูกมนุษย์กับเทพ ซุส (Zeus) (Clash of the Titans, 2010)

โลกวิญญาณ
ถ้าจะเปรียบดินแดนต่างๆ ในเรื่อง BLEACH โลกมนุษย์ อาจเปรียบได้กับ โลกทางกายเนื้อ (physical world) คือโลกทั่วๆ ไป ที่เรารับรู้สิ่งต่างๆ ผ่านประสาทสัมผัสทั้ง 5  ส่วน โลกวิญญาณทั้งหมด ทั้ง Soul Society และถิ่นของพวก Hollow และ อารันคาร์ เป็นโลกแห่งจิตไร้สำนึกรวมของมนุษยชาติ (collective unconscious) ที่มียมทูตเป็นจิตวิญญาณด้าน positive มีพลังพิเศษ คอยดูแลรักษา balance ของสองโลก แต่ใน Soul Society ก็มีความหลากหลาย เพราะมีทั้งราชนิกูล ยมทูต ชาวบ้าน อันธพาล ฯลฯ รวมอยู่ด้วย จัดว่าเป็นประเทศประเทศหนึ่งเลยทีเดียว ในขณะเดียวกัน ยังมีโลกวิญญาณอีกด้าน ถิ่นของพวก Hollow และ อารันคาร์ ซึ่งเป็นดินแดนที่มีแต่ความชั่วร้าย เป็นที่สิงสถิตของพวกที่สูญเสียตัวตนหรือถูกครอบงำโดยด้านมืด (สัญลักษณ์คือหน้ากากปิดบังหน้าที่แท้จริง) และไร้หัวใจ (สัญลักษณ์คือหน้าอกกลวงโบ๋) เมื่อสูญเสียตัวตน และไร้หัวใจไร้ความรู้สึก เลวบริสุทธิ์ ฆ่าไม่ตาย หรือฆ่ายากมาก พวกปีศาจไร้หัวใจที่น่าจะเป็นที่รู้จักกันดี ได้แก่ ทศกัณฑ์ และ Davy Jones กับตันเรือ Flying Dutchman (Pirates of the Caribbean)

Bleach mindmap

อิจิโกะ, ดาบ/ลุงซันเงสึ, และ shadow of อิจิโกะ
อิจิโกะ คือ Ego
ดาบ/ลุงซันเงสึ คือ inner wisdom (wise man) ด้านที่เป็นผู้ใหญ่และมีปัญญาของอิจิโกะ
อิจิโกะเงา คือ Shadow เงา หรือ ด้านมืดของอิจิโกะ มีความชั่วร้าย แต่ก็มีพลังมหาศาล

(เขียนเพิ่ม 31/5/14: ถ้ามองผ่านเลนส์แบบ Freudian อาจเปรียบ อิจิโกะ=Ego, อิจิโกะเงา=id, ลุงซันเงสึ=super-ego)

ทั้งสามก็เป็นอิจิโกทั้งหมดนั่นแหละ เพียงแต่ Ego (อิจิโกะชุดดำ) อยู่ในส่วนของจิตสำนึก (consciousness) หรือส่วนที่เรา รู้ตัว/คิดว่าเราเป็นเรา ส่วนลุงซันและอิจิโกะเงา (ชุดขาว) สถิตอยู่ในส่วนของจิตไร้สำนึกของอิจิโกะ (Personal Unconscious) คนส่วนใหญ่จะไม่รู้ตัวว่ามี แต่ถ้ารู้และมีปฏิสัมพันธ์กับด้านลึกในจิตของตนเอง ก็จะได้รับพลังมหาศาลอย่างอิจิโกะ การที่อิจิโกะพัฒนาความสัมพันธ์อันดีกับดาบหรือลุงซัน ทำให้ได้รับพลังด้านบวกและปัญญามาเป็นกำลังในการต่อสู้ ในขณะเดียวกัน จะเห็นว่าแทบทุกภาค จะมีฉากที่อิจิโกะต้องต่อสู้กับด้านมืดของตัวเอง ถ้าสู้ชนะก็จะได้หยิบยืมขุมพลังจากอิจิโกะเงา มาใช้ต่อสู้กับคู่ต่อสู้ที่รับมือด้วยยากๆ การยืมพลังด้านมืดมาใช้ สัญลักษณะคืออิจิโกะใส่หน้ากากฮอลโลว์ อย่างที่เขียนไปแล้ว เมื่อถูกด้านมืดครอบงำ ก็จะลืมตัวตน ลืมหน้าตัวเอง กลายเป็นปีศาจ หากแต่ว่า อิจิโกะมีสติแกร่งกล้า มีจิตใจที่ดีงาม และผ่านการฝึกฝนอย่างต่อเนื่อง ดังนั้น อิจิโกะจึงควบคุมพลังด้านมืดของตนเองได้ ไม่ถูกครอบงำจนหมดสิ้น (สังเกตว่าในภาคแรกๆ หน้ากากจะไม่ปิดทั้งหน้า) ฉากที่อิจิโกะเกือบจะถูกครอบงำจนหมด เช่น ตอนที่ฝึกกับพวกฮิราโกะ หรือ Visored (ไวเซอร์ด หมายถึงพวกที่ใส่หน้ากาก เดาว่าอาจารย์น่าจะตั้งใจหมายความว่าพวกที่ถูกทำให้ต้องใส่หน้ากาก) ในโรงฝึกใต้ร้านของ อุราฮาระ เป็นต้น แต่อิจิโกะก็เอาชนะด้านมืดของตัวเองได้ และได้พลังมหาศาลเก่งขึ้นมาก เตรียมลุยกับพวกอารันคาร์

Shadow
ภาพจาก  www.hdwallpapersinn.com

ขยายความเรื่องดาบและลุงซัน
ดาบยมทูต (ในที่นี้) เป็นสัญลักษณะของการฟัน ตัด แบ่ง หรือคือการแยกแยะถูกผิด ดีชั่ว ส่งวิญญาณดี สลายวิญญาณเลว ดาบจึงเป็นสัญลักษณะของการใช้ตรรกะ/เหตุผลอันบริสุทธิ์ เป็นอีกหนึ่งสัญลักษณ์แห่งwisdom ดาบของยมทูตแต่ละคนก็มีลักษณะที่ต่างกันไป ตามแต่จิตใจของยมทูตตนนั้นๆ ใจแกร่งดาบแกร่ง ใจสวยงาม ดาบสวยงาม (เช่นดาบของ รุเคีย) ส่วนลุงซันเงสึ ดาบของอิจิโกะ ก็สะท้อนความสุขุม เป็นผู้ใหญ่ ฉลาด และเข้มแข็ง เป็น wise man หรือ wisdom จิตส่วนที่สูงส่งและปราดเปรื่องกว่า Egoเด็กหนุ่มมัธยม แต่ก็เป็นส่วนหนึ่งของอิจิโกะนั่นเอง ยิ่งเขียนอาจจะยิ่งงงสินะ

แก้ไขเนื่องจากข้อมูลผิดพลาด นอกจากนี้ การใช้คำเช่น บังไค ก็มาจากปรัชญา Zen ซึ่งหมายถึงการตวัดพู่กันเขียนภาพ/อักขระญี่ปุ่น (Calligraphy) เป็นศิลปะและการฝึกจิตแบบเซน   คำว่าบังไค (Bankei) เป็นชื่อของ Zen Master ศตวรรษที่ 17 ที่เน้นสอนเรื่อง ปล่อยวาง จิตเดิมแท้ ความผ่องใสของจิตเหมือนกับเด็กที่ยังไม่ได้เกิด (the unborn)  อาจารย์บังไค มีเทคนิควาดวงกลม Enso (Calligraphy เป็นทั้งศิลปะและการฝึกจิตแบบ Zen Buddhism) โดยตวัดพู่กันสองครั้งซึ่งต่างจากอาจารย์ท่านอื่นๆ ที่ตวัดเพียงครั้งเดียว การตวัดพู่กันสองครั้งมีความนัยถึงการรวมพลังจากสองฝั่งเข้าด้วยกันอย่างสมบูรณ์* เราคิดว่า ชื่อของท่านบังไคจึงกลายเป็นสัญลักษณ์ของการรวมพลังคนและดาบ อิจิโกะและลุงซัน เป็นท่าปลดปล่อยดาบขั้นสูง ซึ่งเป็นเรื่องที่ต้องฝึกฝน ถ้าไม่พัฒนาความสัมพันธ์ระหว่างจิตสำนึกและจิตไร้สำนึก ก็จะปลดบังไคไม่ได้ (อ่านเพิ่มเกี่ยวกับ Zen Buddhism)

Bankei's Enso

ภาพจาก japanwallpaper.blogspot.com

เอาเป็นว่าการต่อสู้กับพวกชั่วร้ายก็จะดำเนินต่อไป และการต่อสู้ภายในจิตของอิจิโกะก็เช่นกัน ยิ่งสู้ยิ่งเก่ง เป็นการฝึกฝนจิตใจ พัฒนาไปสู่ความเป็นผู้ใหญ่ ที่มี maturity และเป็นตัวของตัวเองอย่างแท้จริง เป้าหมายของการพัฒนาสูงสุดคือการเป็นตัวตนที่สมบูรณ์ ผนึกรวมเอาด้านมืด ด้านสว่าง และด้านที่เป็นผู้หญิง (anima, inner femininity) ซึ่งใจเราคิดว่าคือรุเคีย (ตรงส่วนนี้เราหมายถึงด้านภายในจิต ไม่ได้หมายถึงการแต่งงานหรือเป็นแฟนกันในโลกมนุษย์ revised 4/11/15) เข้าด้วยกัน เพื่อก้าวข้ามไปสู่ความเป็นตัวตนที่สมบูรณ์ Totality หรือ Wholeness หรือ the self หรือ enlightenment (ความเข้าใจส่วนตัว: ลองจินตนาการภาพวงกลมหยินหยางขาวดำ ที่หลอมรวมเป็นหนึ่ง สุดท้ายเหลือแต่ความว่างเปล่า เห็นแต่ขอบกลมๆ ไม่แบ่งขาว ไม่แบ่งดำอีกต่อไป นี่แหละคือความเต็ม สมบูรณ์ คือการบรรลุธรรม)

สรุปก็คือ ในจิตของคนเรานั้น มีทั้งด้านมืด ด้านสว่าง มีทั้งปัญญา และความชั่วร้าย และมีตัวอะไรแปลกๆ สถิตอยู่อีกมากมาย ถ้าเรามีปฏิสัมพันธ์ เปิดใจ และยอมรับ เราก็จะพบว่าในตัวเรานั้นมีศักยภาพมหาศาลซ่อนอยู่ แต่ถ้าใจเราอ่อนแอ เราก็อาจถูกด้านมืดของตัวเองครอบงำกลายเป็นคนนิสัยไม่ดี เป็นคนเลวบริสุทธิ์ก็ได้ แต่ใช่ว่าอิจิโกะจะพัฒนาแต่จิตใจของตนเอง เขายังพัฒนาความสัมพันธ์กับเพื่อนๆ ทั้งในโลกมนุษย์และโลกวิญญาณ และนี่เป็นจุดเด่นของอิจิโกะ และเป็นอีกประเด็นที่สำคัญของการ์ตูนเรื่องนี้ การสร้างสัมพันธ์ที่ดี การมีเพื่อนๆ นั้น เป็นกำลังที่สำคัญไม่มากไม่น้อยไปกว่าการได้พลังจาก shadow ของตนเอง ยังมีแง่มุมให้เขียนได้อีกมากที่เกี่ยวข้องกับ Zen Buddhism  แต่คงต้องจบแต่เพียงเท่านี้ก่อนที่จะกลายเป็นวิทยานิพนธ์

*แนวคิดของอาจารย์บังไค สรุปความจากหนังสือ Enso: Zen Circles of Enlightment by Audrey Yoshiko Seo, P. 34 (2007)

Connect with Deepfilm: https://www.facebook.com/blackwhitebooks/

Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 Unported License.

9 comments

  1. อ่านเพลินน่าสนใจดีครับ พูดถึงมังงะและอนิเมะญี่ปุ่น ผมว่าหลายๆ เรื่องมีแง่มุมเชิงจิตวิทยาให้วิเคราะห์อยู่มากทีเดียว ส่วนตัวชอบ Death Note ยังไงก็เป็นกำลังใจให้คนเขียนด้วยครับ

    Like

  2. อ่านบทวิเคราะห์แล้วทำให้อยากไปอ่านการ์ตูนเรื่องนี้เลยค่ะ ขอบคุณมากนะคะ

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s